Port-a-Cath

Print

Uw arts heeft een behandeling voorgeschreven waarbij regelmatig geneesmiddelen of andere vloeistoffen rechtstreeks in uw bloedbaan moeten worden toegediend. Doordat de bloedvaten regelmatig aangeprikt worden voor bloedafname of voor het inbrengen van een infuus, kunnen deze beschadigd raken. Ook kan irritatie van de bloedvaten optreden als gevolg van de via het infuus toegediende medicijnen. Om verdere irritatie en beschadiging van de bloedvaten te voorkomen, kan een Port-a-Cath (PAC) ingebracht worden.

Een PAC is een klein, onderhuids systeem waarmee vloeistoffen of medicijnen veilig en comfortabel kunnen worden toegediend, zonder dat telkens opnieuw een ader hoeft te worden aangeprikt. Een PAC kan op verschillende plaatsen op de borst of bovenarm geplaatst worden. Soms wordt een gedeelte van de kuur in de thuissituatie gegeven door middel van medicatie via een easypump, dit kan bij voorkeur via een Port-a-Cath. Ook kan de Port-a-Cath worden gebruikt voor de toediening van (contrast)vloeistoffen bij de meeste radiologische onderzoeken.

Wat is een Port-a-Cath

Een Port-a-Cath is een volledig implanteerbaar toedieningssysteem. Dit betekent dat het systeem in zijn geheel onder de huid wordt geplaatst. Er steekt geen onderdeel uit de huid en er is geen blijvende opening van de huid. Binnen het Elkerliek kan de keuze gemaakt worden tussen een Port-a-Cath geplaatst in de borst of in de bovenarm. Beide systemen werken op dezelfde manier en bestaan uit een klein reservoir (poort) dat onder de huid wordt geplaatst, verbonden met een dun slangetje (katheter) dat in een bloedvat ligt. In overleg met de arts wordt gekozen waar de PAC geplaatst wordt.

• Bij de Thorax Port-a-Cath wordt het systeem onder de huid van de borst geplaatst. De katheter loopt via een ader onder het sleutelbeen naar een grote ader boven het hart.
• Bij de Arm Port-a-Cath wordt het systeem in de bovenarm geplaatst. De katheter loopt via een ader in de arm naar de grote ader boven het hart.

Het plaatsen van de Port-a-Cath

De ingreep vindt plaats op de afdeling Radiologie of in de operatiekamer, afhankelijk van het type PAC en uw medische situatie.

Beide procedures worden afhankelijk van elkaar beschreven.

Het is van belang dat u, voordat de ingreep plaatsvindt, waarschuwt wanneer:

• u allergisch bent voor bepaalde geneesmiddelen of voor verdoving
• u zwanger bent of daar een vermoeden van heeft 
• u bloedverdunners gebruikt 
• uw bloedwaarden niet goed zijn 
• u zich niet lekker voelt 
• u koorts heeft

Borst-PAC

Deze wordt geplaatst door de chirurg op de operatiekamer.

Voorbereiding

De ingreep kan onder narcose of plaatselijke verdoving plaatsvinden. Voor de operatie en anesthesie zijn meestal enige voorbereidingen noodzakelijk, dit wordt ook wel pre-operatieve screening genoemd. Daarom bezoekt u vooraf het spreekuur van de anesthesioloog. Afhankelijk van het soort narcose kan het zijn dat u nuchter moet zijn. Informatie hierover krijgt u van de anesthesist en de chirurg.
Zorg ervoor dat u vervoer naar huis regelt. Het is mogelijk dat de verdoving de rijvaardigheid beïnvloedt. Daarom wordt u afgeraden om zelfstandig, na de ingreep, naar huis te rijden.

De ingreep

U krijgt een operatiehemd aan en een muts op. Er wordt een infuus ingebracht voor het toedienen van vocht. Als u onder narcose of verdoofd bent wordt een katheter via een ader onder het sleutelbeen ingebracht en opgeschoven, zodat de punt van de katheter precies in de grote ader boven het hart ligt. Tijdens de operatie wordt de ligging van de katheter gecontroleerd door middel van een röntgenfoto. Vervolgens wordt het uiteinde van de katheter onder de huid geleid naar het reservoir of aanprikpoort, die eveneens onder de huid geplaatst wordt. Alle onderdelen van het Porta-Cath systeem worden volledig onder de huid geplaatst. Er steekt geen onderdeel uit de huid en er is geen blijvende opening van het reservoir. Het reservoir wordt onderhuids vastgezet met hechtingen. De aanprikplaats van de ader en de wond die gemaakt is om het reservoir te plaatsen worden gesloten met een oplosbare hechting die in de huid gelegen is. De ingreep duurt ongeveer 30 – 60 minuten.

Na de ingreep

Na de operatie wordt op de uitslaapkamer een longfoto gemaakt ter controle van de longontplooiing. Als u goed wakker bent, wordt u terug gebracht naar de afdeling. Als alle controles (pols, bloeddruk) goed zijn, u niet misselijk bent en goed uit bed kan komen, mag u op de dag van de operatie weer naar huis. Na de operatie zijn er één of twee kleine littekens en een bobbeltje op de plaats waar het systeem ligt.

Arm-PAC

Deze wordt geplaatst door de radioloog op de radiologie.

Voorbereiding

Als u bloedverdunners gebruikt, heeft u met uw behandelend arts hier afspraken over gemaakt. Overige medicatie mag u gewoon innemen. U wordt verzocht om al uw medicatie ook mee te nemen naar het ziekenhuis.
U hoeft niet nuchter te zijn voor de behandeling; u mag normaal eten en drinken.
Op de dag dat de arm PAC wordt ingebracht is het handig om ruim zittende bovenkleding te dragen.

De ingreep

Voorbereidend krijgt u op de verpleegafdeling een infuus met antibiotica, om zoveel mogelijk infecties tegen te gaan. De plaatsing gebeurt onder lokale verdoving. De huid wordt schoongemaakt en steriel afgedekt. Met behulp van echografie zoekt de arts een geschikte ader op. Er wordt een klein sneetje gemaakt om de arm-PAC onder de huid te plaatsen. Vervolgens wordt de katheter in de ader ingebracht en verbonden met het reservoir. De wond wordt gesloten met hechtingen en afgedekt met een hechtpleister. U krijgt een drukverband om de arm.

Na de ingreep

U gaat weer terug naar de verpleegafdeling waar controles uitgevoerd worden. Als alle controles goed zijn, mag u ca. 1 uur na de plaatsing van de PAC naar huis.

Mogelijke complicaties

Geen enkele ingreep is vrij van de kans op complicaties. De volgende complicaties kunnen voorkomen na plaatsing van een Port-a-Cath:

Complicatie tijdens of kort na plaatsen

• Wondontsteking
  De operatiewond kan na de plaatsing gaan ontsteken. Is dit mild dan wordt u behandeld met antibiotica. Bij een ernstige ontsteking zal het Port-a-Cath systeem verwijderd worden. U kunt een ontsteking zelf herkenen aan klachten van roodheid, zwelling en pijn in het operatiegebied.
• Nabloeding
  Dit kan optreden rond het reservoir, waarbij er een bloeduitstorting ontstaat. Deze bloeding wordt dan gestelpt. Wanneer de bloeding ontstaat vanuit de aangeprikte ader onder het sleutelbeen (zeer uitzonderlijk) wordt er een drain in de borstkast geplaatst.
• Spierpijn of een beurs gevoel aan de kant waar de PAC is geplaatst
  U kunt hiervoor een pijnstiller nemen, zoals paracetamol.

Alleen bij plaatsing in de borst-PAC:

• Klaplong (Pneumothorax)
  Dit kan optreden wanneer bij het aanprikken van de ader de long geraakt wordt. De long klapt dan in. Klachten die hierbij kunnen optreden zijn: een aanhoudende prikkelhoest, pijn en benauwdheid. Bij een klaplong wordt er een drain geplaatst in de borstkast en moet u langer in het ziekenhuis blijven. Deze complicatie komt zeer zelden voor.

Complicaties langdurig

• Niet kunnen aspireren van bloed
  Ter controle na aanprikken van een gripper, wordt gekeken of bloed verkregen kan worden. Op langere termijn wordt soms gezien dat het controleren met bloed aspireren niet lukt. Dit kan ontstaan door fibrinevorming in de catheter. Indien zich dit voor doet, wordt op de radiologie met contrastvloeistof gecontroleerd of de PAC gebruikt kan worden voor de toediening. Dit wordt vervolgens overlegd met de behandeld arts. 
• Trombose
  In de catheter van de PAC kan een bloedprop ontstaan, wat een trombose genoemt wordt. Dit kan klachten van zwelling of pijn in schouder, nek of arm geven. Wanneer een trombose vastgesteld wordt, zal het behandelplan met de arts besproken worden. In sommige gevallen moet de PAC verwijderd worden. 
• Infectie van de PAC
  Dit kan ontstaan door gebruik van de PAC, bijvoorbeeld ten gevolge van het aanprikken van de PAC, waarbij micro-organisme via de catheter in de bloedbaan terecht kunnen komen. Ter voorkoming wordt volgens protocol gewerkt, waardoor risico's gereduceerd worden.

Implantatiebewijs

Voordat u het ziekenhuis verlaat, ontvangt u een implantatiebewijs. Draag dit kaartje altijd bij u bij een bezoek aan uw specialist, huisarts of aan het ziekenhuis. Zo heeft u de informatie over uw Port-a-Cath direct bij de hand.

Het gebruik van de Port-a-Cath

Omdat het Port-a-Cath systeem geheel onder de huid is ingebracht, is er na gebruik slechts weinig onderhoud noodzakelijk. Meestal is het wassen van de plaats waar het systeem onder de huid ligt tussen de injecties door gewoon mogelijk. Een verband of gaasje is meestal niet nodig. Bij gebruik van de de Port-a-Cath zal deze worden aangeprikt met een speciale naald door de huid en het membraam heen. U zult een kleine prik voelen. Via deze naald kunnen verschillende handelingen worden toegepast.

Het toedienen van medicijnen

De medicijnen of vloeistoffen gaan via de naald in het reservoir door de katheter en komen direct in de bloedcirculatie. Wanneer de noodzakelijke medicatie wordt toegediend in de vorm van een bolusinjectie (een kortdurende toediening), wordt de naald verwijderd nadat alle medicijnen of vloeistoffen zijn toegediend. Wanneer er langlopende infusie plaatsvindt via de Port-a-Cath, dient de naald op zijn plaats te blijven totdat alle medicijnen of vloeistoffen zijn toegediend. De naald wordt afgedekt met een verband. Houd dit verband schoon en droog. Controleer de insteekplaats regelmatig op roodheid, zwelling of pijn.

Bloedafname

Het is mogelijk om via de Port-a-Cath bloed af te nemen. Hiervoor maakt u altijd eerst een afspraak met een verpleegkundige van de dagbehandeling Hemato-Oncologie (4A). Het is ook mogelijk dat er thuis bloed wordt afgenomen, dit wordt gedaan door een verpleegkundige van de thuiszorg. Als dit mogelijk is wordt dit geregeld door de polikliniekassistente van afdeling Hemato-Oncologie (4A). In sommige gevallen is het echter niet mogelijk om bloed via de Port-a-Cath af te nemen, namelijk wanneer: 

• zich aan het uiteinde van het slangetje 'draadjes' (van lichaamseigen materiaal) bevinden die ervoor zorgen dat er wel vloeistof kan worden toegediend, maar geen bloed kan worden afgenomen (ventielwerking) 
• het slangetje vastgezogen is tegen de wand van het bloedvat 
• er een afsluiting of knik in het slangetje zit 

Deze situaties kunnen zich direct na het plaatsen van de Port-a-Cath voor doen, maar ook pas na verloop van tijd.

Het toedienen van contrastvloeistof

Wanneer met u besproken wordt dat u een scan moet laten maken, dan kan de Port-a-Cath hiervoor gebruikt worden. Hiervoor hoeft dus geen apart infuus geprikt te worden. Het is mogelijk om een MRI-onderzoek te ondergaan ondanks de 'port'. De 'port' is gemaakt van niet-magnetisch materiaal. De naald die gebruikt wordt om te 'port' aan te prikken is wel gevoelig voor magnetische straling. Het kan zijn dat tijdens het MRI-onderzoek hier speciale maatregelen voor worden getroffen.

Het open houden van het Port-a-Cath systeem (flushen)

Tijdens de behandeling zal regelmatig het Port-a-Cath systeem doorgespoten worden waardoor het open blijft. Als u klaar bent met de behandeling zal het Port-a cath systeem 1x in de 4 tot 6 weken doorgespoten moeten worden. Dit doorspoelen met heparine wordt ook wel flushen genoemd. Voor het flushen kunt u een afspraak maken met de verpleegkundige van de thuiszorg, daarnaast is het ook mogelijk een afspraak op de dagbehandeling Hemato-Oncologie (4A) te maken. De materialen worden via de Politheek van het Elkerliek Ziekenhuis geleverd. De thuiszorg verpleegkundige kan ook materialen bestellen voor u.

Wanneer contact opnemen met het ziekenhuis?

Het is verstandig de huid waar de Port-a-Cath onder ligt regelmatig te inspecteren. Mocht er sprake zijn van de volgende klachten, neemt u dan contact op met uw behandelend arts:

• Koorts in de dagen na plaatsing van de Port-a-Cath 
• Verschuiving van het systeem 
• Blauwe plekken 
• Zwellingen 
• Roodheid 
• Irritatie 
• Pijnklachten bij de Port-a-Cath

Wat u verder nog moet weten over uw Port-a-Cath 

• Een arts of een daartoe speciaal opgeleid verpleegkundige mogen de Port-a-Cath aanprikken. 
• Het Port-a-Cath systeem is het meest gebruikte systeem over de hele wereld. In vrijwel elk land zijn artsen die ervaring met dit systeem hebben en die u kunnen helpen. •
• U kunt met dit systeem zonder problemen door het poortje op de luchthaven en het warenhuis.

Veel gestelde vragen

Mag ik douchen of in bad met een Port-a-Cath?
De eerste dagen na inbrengen wordt geadviseerd om zo min mogelijk te douchen om zo de wondjes te laten herstellen. Wanneer de wondjes dicht zijn, kunt u zonder problemen douchen en baden.

Mag ik sporten?
U mag zeker sporten met een Port-a-Cath. Wij raden u af om een contactsport te beoefenen, waarbij mogelijk extra druk op de Port-a-Cath komt wat beschadiging kan geven. Vermijd bij een arm-PAC intensieve of herhaaldelijke bewegingen van de arm waarin de arm-PAC zit.

Mag er aan de arm bij de zijde waar de Port-a-Cath is geplaatst bloeddruk gemeten worden?
Bij een borst-PAC is er geen bezwaar om de bloeddruk te meten.
Bij een arm-PAC wordt bloeddruk meten aan de arm met een arm-PAC afgeraden. Mag er bloed afgenomen worden aan de arm met een arm-PAC? Bloedafname uit dezelfde arm is alleen toegestaan als de stuwband onder de arm-PAC wordt geplaatst.

Wanneer wordt de Port-a-Cath verwijderd?
Na afloop van uw behandeling overlegt de arts met u op welk moment de PAC wordt verwijderd. Dit moment verschilt van persoon tot persoon. De één vindt het prettig dat de PAC zo spoedig mogelijk wordt verwijderd. De ander heeft er geen bezwaar tegen dat de PAC nog even blijft zitten. Bespreek uw voorkeur met uw arts. Bij overlijden hoeft de Port-a-Cath niet verwijderd te worden.

Belangrijke telefoonnummers  •

• Polikliniek/ dagbehandeling hemato-oncologie (08.30-16.30 uur) 0492 - 59 59 47 
• Telefonisch Verpleegkundig Spreekuur Oncologie (kantoordagen
  09.00 -10.00 uur en 13.30- 14.30 uur) 0492 - 59 59 35 
• Spoedeisende Hulp (’s avonds, ’s nachts en weekend) 0492 - 59 55 71

Uw thuiszorgverpleegkundige: ______________________________

Telefoonnummer: ______________

---