De pollenteller op het dak van het Elkerliek ziekenhuis levert een belangrijke bijdrage aan het in kaart brengen van de hoeveelheid en soorten pollen in de lucht. Deze metingen helpen hooikoortspatiënten om zich beter voor te bereiden op klachten. Dagelijks vangt het apparaat pollen op die vervolgens nauwkeurig worden geanalyseerd.

Uit de analyses blijkt dat de komende tijd voor mensen met hooikoorts een lastige periode aanbreekt. De essen bloeien momenteel volop en geven pollen af aan de lucht. Ook staan de berkenbomen in bloei en de verwachting is dat het aantal pollen van deze boom aankomende weken flink oploopt. De pollen van de berk zijn sterk allergeen en het aantal mensen dat gevoelig is voor berkenpollen bedraagt ongeveer 1 miljoen.

Werking pollenteller
Mieke Koenders, klinisch chemicus in het Elkerliek, is verantwoordelijk voor de pollentellingen. Deze spelen een sleutelrol in de voorspellingen voor hooikoortspatiënten. “In de pollenteller zit een rol met een dun laagje vaseline,” legt ze uit. “Die rol is verdeeld in zeven segmenten: één voor elke dag van de week. De pollen blijven eraan kleven. Na een week analyseren we de rol in het laboratorium.” Betekent dat dat de metingen en voorspellingen een week achterlopen? “De exacte tellingen wel,” zegt Mieke. “Maar doordat we al jarenlang data verzamelen en analyseren, kunnen we toch zeer betrouwbare voorspellingen doen.”

Belang van pollenmetingen
In Nederland zijn slechts twee pollentellers: eentje in Leiden en eentje in Helmond. De meetgegevens van deze pollentellers worden beschikbaar gesteld aan Pollennieuws.nl, een belangrijke informatiebron voor mensen met allergieën. Voor hun voorspellingen combineren zij deze gegevens met weersvoorspellingen en waarnemingen van biologen in het veld. Het weer heeft namelijk grote invloed op de hoeveelheid pollen in de lucht. Niet alleen de temperatuur speelt een rol, maar ook regen, luchtvochtigheid, windrichting en windsnelheid. Bij regen worden pollen als het ware uit de lucht ‘gewassen’, waardoor mensen vaak minder klachten ervaren. In droge en zonnige periodes geven planten en bomen juist meer pollen af. Zeker als het daarbij ook waait, kunnen pollen zich gemakkelijk verspreiden en neemt de kans op klachten toe. Ook de luchtvochtigheid is van invloed: bij droge lucht blijven pollen langer in de lucht zweven, terwijl ze bij vochtige lucht sneller neerslaan.

Verminderen klachten
Door de jaren heen is Mieke zich steeds beter gaan realiseren hoe belangrijk de metingen van de pollenteller op het dak van het Elkerliek zijn. “Je moet allergieën niet bagatelliseren. Het is een aandoening waar mensen veel last van kunnen hebben. Als je op tijd weet welke bomen of grassen pollen verspreiden, kun je eerder starten met medicatie en tijdig maatregelen nemen om hooikoortsklachten te verminderen.” Het komt er vooral op neer dat je je zo min mogelijk moet blootstellen aan pollen op momenten dat de concentratie in de lucht hoog is. “Houd ramen en deuren dus dicht, zet een zonnebril op om je ogen te beschermen als je naar buiten gaat en smeer wat vaseline onder je neus zodat de pollen daar blijven plakken. Spoel ook voor je gaat slapen je haar af omdat je anders de pollen op je kussen verspreidt”, zo geeft Mieke aan.

Kunstmatige intelligentie
Mieke verwacht dat de pollenmetingen de komende jaren verder zullen verbeteren. Er wordt momenteel onderzoek gedaan naar het gebruik van kunstmatige intelligentie om voorspellingen nauwkeuriger te maken. “De gevoeligheid verandert gedurende de dag. Dat heeft met verschillende factoren te maken. We willen uiteindelijk toe naar een live-voorspelling: inzicht in de actuele pollenbelasting op elk moment van de dag.”

Ruimte en klimaat
Hoewel de manier van pollen tellen de afgelopen vijftig jaar nauwelijks is veranderd, zijn de uitkomsten dat wel. Volgens Mieke spelen veranderingen in ruimtegebruik en klimaat daarin een grote rol. “Toen de wijk Brandevoort werd gebouwd, zagen we het aantal graspollen direct afnemen. En door de opwarming van de aarde zien we nieuwe planten met pollen verschijnen, zoals de Ambrosia. Ook zien we een verschuiving in het jaar. De berk bloeit bijvoorbeeld een stuk eerder dan vijftig jaar geleden.” De kennis die het Elkerliek verzamelt, wordt ook gebruikt voor een landelijk Bomenkompas. “Dat kompas laat zien wat de effecten zijn van het aanplanten van grote hoeveelheden van bepaalde boomsoorten. De els is bijvoorbeeld populair bij gemeenten omdat het een sterke boom is, maar voor mensen met luchtwegklachten is die juist ongunstig. Met het Bomenkompas helpen we gemeenten om bewustere keuzes te maken.”

Meer informatie
Wil je weten hoe het zit met de pollenverwachting? Kijk dan op www.elkerliek.nl/hooikoorts. Voor uitgebreide informatie over pollen en hooikoorts kun je terecht op www.pollennieuws.nl.